Spijk in ca. 1938. Fotograaf onbekend, Groninger Archieven

Ontploffing munitieloods in Spijk

Een zware ontploffing in een loods maakte in juni 1945 een einde aan het leven van zeven mannen uit Spijk. Ze waren aan het werk met het sorteren van munitie die bij de bunkers van Nansum was achtergebleven na de bevrijding. 

Op 12 juni 1945, om kwart voor vijf in de namiddag, klonk in Spijk een zware dreun van een explosie. Ruiten sneuvelden en in het hele dorp heerste verwarring. Al snel bleek een loods aan de Losdorpsterweg compleet te zijn weggeblazen. Met zeven dorpelingen erin.

Na de bevrijding lagen de bunkers van de Duitse geschutsbatterij Nansum nog vol met munitie, explosieven en wapens. De Binnenlandse Strijdkrachten wilden die overbrengen naar een eigen landbouwschuur in Spijk. De schuur stond onder toezicht van enkele jongemannen uit het dorp, onder leiding van Jan van Dijk, een militair en de enige met verstand van wapens.

Naar de loods

Sommige dorpsbewoners vonden het geen goed idee dat alle munitie naar Spijk werd overgebracht; het lag toch goed in de bunkers? De BS vonden echter van niet, want dan moesten ze wachtposten zetten bij elke bunker.

Drie grote karren vol mijnen, granaten en andere munitie werden van Nansum naar Spijk gebracht. Achterin de loods kwamen de zware en grote stukken, de lichtere projectielen en kogels kregen een plekje voorin. De aangestelde beheerders waren zich blijkbaar niet bewust van het gevaar en speelden regelmatig met de munitie: ze strooiden kruit uit de hulzen op de vloer en staken dat aan om te zien hoe dat knetterde. In de schuur werd ook gerookt en de bewakers experimenteerden met wapens. Ook waren bij sommige Spijksters de koperen hulzen in trek om er gebruiksvoorwerpen als asbakken en paraplustandaards van te maken: er kwamen regelmatig bezoekers langs.

Slachtoffers

Na commentaar op hun nonchalante gedrag en enkele waarschuwingen spraken de bewakers met elkaar af dat er in de loods niet meer gerookt zou worden. Wat er precies in de loods is gebeurd op die bewuste twaalf juni weet niemand, maar even voor vijf uur ontplofte de munitie met een daverende knal. Zeven beheerders die op dat moment in de schuur aanwezig waren, werden direct gedood. Nog eens zeven Spijksters raakten gewond. In de wijde omgeving waren ruiten gesneuveld en lag puin op de straten. Uit de resten van de loods steeg een grote zwarte rookwolk op. Daaronder laaide een verzengend vuur.

Weggelopen

Een van de slachtoffers was de twintigjarige Willem Stuiver. Zijn moeder heeft nooit geloofd dat hij dood was. Willem maakte vaak ruzie en dreigde dan dat hij nog eens weg zou lopen. Ze heeft altijd volgehouden dat Willem er niet bij was: dat hij was weggelopen. Elke keer als ze over de weg iemand zag lopen met ongeveer zijn postuur, veerde ze op. Maar hij was er wel bij. Aan de hand van ringen, brillen en horloges zijn de slachtoffers geïdentificeerd.

Herdenking

Zes van de zeven slachtoffers werden in een gezamenlijk graf begraven, vlakbij de loods waar ze waren omgekomen. Op de begraafplaats in Spijk werd een monument voor hen opgericht. 

Jarenlang beschouwde de bevolking van Spijk het voorval als een ongeluk. Pas sinds 2005 is er tijdens de dodenherdenking ook aandacht voor de slachtoffers, die min of meer in het verlengde van de Tweede Wereldoorlog vielen.

SiBTV - Documentaire: Spijk in Rouw: De munitieloods

SiBTV - Documentaire: Spijk in Rouw: De munitieloods