De stenen liggen in de stoep van de Barkelastraat. Daar had het echtpaar Siegfried Klein en Dina de Vries hun woonhuis annex slagerij. Met dit bedrijf trad Siegfried in de voetsporen van zijn vader die eveneens slager was.
De slagerij van Klein gold als één van de modernste in de omgeving. Ze had onder meer de beschikking over een ijskast die koel gehouden werd met grote staven ijs. De meeste slagers moesten zich behelpen met een kelder of ‘vliegenkast’, waarin vlees minder lang vers gehouden kon worden. In 1939 werd de bedrijfsvoering beëindigd – Siegfried was toen 65. Het echtpaar bleef wonen aan de Barkelastraat.
Onderduikplannen
In de zomer van 1942 begonnen ook in Stadskanaal de deporaties van Joden. Een eerste groep mannen moest zich in augustus op het station melden voor het gedwongen transport naar het Kamp Westerbork, anderhalve maand later volgden ook oproepen voor vrouwen en kinderen om dit te doen.
De dochters van het echtpaar Klein, Jansje en Liny, doken daarom in het najaar van 1942 onder. Zelf konden ze vooralsnog geen adres vinden, maar de koffers stonden al klaar. Omdat Siegfried het gerucht hoorde dat er een razzia op komst zou zijn, gaf hij op 11 november geld en sieraden in bewaring bij de buren. Die waren die avond op bezoek.
Even later meldde zich die dag aan de achterdeur nog een bezoeker, de zoon van een plaatselijke politieagent. Het gesprek dat Siegfried met hem voerde, vond buiten gehoorsafstand van de andere aanwezigen plaats. Opgelucht kwam hij terug in de kamer. Aan de buren vroeg hij de zojuist overhandigde kostbaarheden terug: mogelijk was er tóch een onderduikplaats gevonden. Geld kwam daar vast van pas. De koffers werden gepakt en een uurtje later namen Siegfried en Dina afscheid van de buren. Ze liepen de duisternis in, op weg naar hun auto.
Roofmoord
Anderhalve maand later waren in Gasselterboerveenschemond, even over de provinciegrens en hemelsbreed maar een paar kilometer van Stadskanaal, twee mannen aan het werk op het land. Ze zagen een omgewoelde plek op de akker, maar schonken daar verder geen aandacht aan. Pas toen daags erna, 23 december 1942, een paard met zijn benen diep de grond in zakte, gingen ze graven. Eerst kwamen twee koffers met kleding tevoorschijn, daaronder lagen de lichamen van het echtpaar Klein. Ze bleken met pistoolschoten gedood. Van het geld en de sieraden ontbrak ieder spoor.
Duisternis
De moord is nooit opgelost. Een agent die kort na de bevrijding onderzoek deed naar de zaak, en zelfs een mogelijke dader op het oog had, werd ‘ontheven van het verdere onderzoek’ – zo liet hij een van de dochters van Siegfried en Dina per brief weten.
Ook latere onderzoekers kregen geen grip op wat er die fatale novemberavond gebeurd kon zijn. Historicus Hans Onderwater, die in 1977 een uitgebreide studie over Stadskanaal in oorlogstijd publiceerde, schreef hierover: ‘Zoals ook een naoorlogs politie-onderzoek doodliep, slaagde de schrijver evenmin. Juist in deze kwestie stuitte hij op een ondoordringbare muur van zwijgen.’
5702
Het echtpaar Klein ligt begraven op de Joodse begraafplaats aan het Gedempte Ceresdiep. Op beide graven staat één steen. In het Hebreeuws staat hierop de tekst: ‘De beminden en de lieflijken waren in leven en sterven niet gescheiden (2 Sam. 1:23).’ Na de namen volgt de tekst ‘die om het leven gebracht werden in de maand Marchesjwan 5702 [1942]’.
