Over zijn belevenissen in de eerste helft van april 1945 schreef Glaudé in 1957 een uitgebreid verslag. Uitgerekend fietsen waren de aanleiding tot zijn gevangenschap. Om hem hierover zelf aan het woord te laten:
‘Het was 2 April 1945, toen enige zware stoere Duitse militairen de voorbijgangers hun goede rijwielen afnamen, en deze mensen de gelegenheid gegeven werd, om lopende verder te gaan. Deze brutale overrompelende diefstal was reeds meer voorgevallen, doch bij het aanschouwen van dit, werd mij het deze keer te machtig.’
Glaudé waarschuwde ongeveer tachtig mensen, totdat de Grüne Polizei hem arresteerde en naar het Scholtenhuis aan de Grote Markt voerde. Na daar te zijn verhoord en mishandeld door de Sicherheitsdienst, belandde hij in het Huis van Bewaring aan de Hereweg.
Huis van Bewaring
Zijn cel deelde hij daar met Willem Vasbinder, Abel Sanders en Hendrik Nicolaas Werkman. Vasbinder, na de oorlog burgemeester van Bellingwolde, was opgepakt op verdenking van verzetsactiviteiten maar werd op 6 april vrijgelaten. Sanders, uit Oude Pekela, was ook om deze reden gearresteerd. . Tijdens de meidagen van 1940 was hij als soldaat ernstig gewond geraakt, waarbij hij een oog verloor. Het geluk van vrijgelaten te worden, had hij niet. Glaudé schreef:
‘Enige dagen na mijn komst werd hij op een middag weggeroepen en kwam na enige uren terug en huilde vreselijk. Wij wilden hem troosten doch niets hielp. De arme jongen hadden ze enige uren in verhoor gehad (…). Als laatste hadden ze gezegd [dat] hij binnen een paar dagen onder de keien lag. Ze hebben hun woord gehouden, hij werd na enige dagen ’s nachts weggehaald. Hij droeg een zeer sterke bril, en zag volgens hem zonder bril praktisch niets.’ Uiteindelijk bleef Glaudé samen met Werkman over in de cel.
Beklemmende kooi
De reden voor Werkmans arrestatie, op 13 maart 1945, is nooit opgehelderd. Mogelijk werd hij verdacht van illegale drukactiviteiten. Ook Glaudé werd dit niet gewaar. Hij schreef:
‘Wij spraken veel samen en werden goede vrienden, het was alsof we elkaar reeds jaren kenden, we waren geheel op elkaar aangewezen, we waren 2 vogels in één beklemmende kooi met zes tralies. (…) Hoe smakelijk kon hij vertellen over zijn grote liefde voor de schilderkunst en over zijn werken en leven in het algemeen. Hoe verder hij naar zijn eind ging, hoe spraakzamer werd hij.’
Dat eind kwam in de nacht van 9 op 10 april. Onder de woorden ‘het gaat je goed vriend Glaudé, doe allen de groeten van mij’, werd Werkman weggevoerd – ‘terwijl hij uit de cel verdween praatte hij steeds, maar [ik] kon niets opvangen, wat ik vreselijk erg vond.’ In de vroege morgen werd Werkman met negen anderen, onder wie Abel Sanders, door de SD op het Mandeveld bij Bakkeveen doodgeschoten.
In de verte
Tot zijn verrassing werd Glaudé op 13 april vrijgelaten. Zijn zaak aan de Hereweg bleek volledig leeggehaald, in de werkplaats stond ‘nog één rijwiel op massieve banden’. Daarop slingerde hij naar zijn huis in Haren. ’s Avonds rolden daar de eerste Canadese tanks voorbij. De volgende ochtend ontwaakte hij in vrijheid:
‘Mijn vrouw bracht ik een kop thee in bed, en ’t was of ik een dag daarvoor getrouwd was. Ik zocht mijn hengels en andere bullen bij elkaar en ging naar mijn geliefd Paterswoldsemeer, het weer was mooi, en ging vissen. Het bulderde steeds nog in de verte, het was nog oorlog.’
Het bewogen verslag van Glaudé verschijnt in maart 2020 in boekvorm onder de titel Twee vogels in één beklemmende kooi. De laatste oorlogsdagen in gevangenschap van Eelke Glaudé en Hendrik Nicolaas Werkman.
